Fourteen years before I wrote “Footnotes in the Mist,” I learned what fog feels like when it’s pumped straight into your lungs indoors.
It’s colder than you expect. It smells faintly of old paper, polished wood, and procedural innocence. It makes everything look equally far away: the rules, the reasons, the people responsible, the moment you realize you’re being examined not for your work, but for your usefulness.
Oxford, as a setting, is engineered for reverence. You walk into a room with Latin on the walls and your nervous system begins its soft chant: surely no one would be petty in a room this beautiful. Surely an institution that can manicure a lawn to within an inch of its life can manage a process with something resembling fairness.
I arrived at Oxford’s Oriental Institute in 2004 with three postgraduate degrees and the kind of Anglophilia that makes you forgive drafty rooms and worship oak panels. I wanted to write a doctoral thesis on the foundational history of museums in Iran, roughly the 1870s to the 1940s, the era when “modern nationhood” barged in like a badly behaved guest and started rearranging the furniture.
Eight years later, the dream looked less like a library and more like a tribunal, all velvet and no one quite able to locate the rulebook.
On 16 December 2009, my viva examiners, Tim Stanley (then of the V&A) and Mohammad Ali Katouzian of St Antony’s College, examined me. I later found out that neither of my examiners had a doctorate. But the circumstances were already skewed. The viva was scheduled without my supervisor, Professor James W. Allan, being informed or having confirmed it. That is not an administrative quirk. That is a flare in the night sky.
The examiners’ Joint Report arrived in early 2010. After objections from me and from my supervisor, the report was sent back, then resubmitted and approved a couple of months later. If you’re picturing accountability, picture instead a stain dabbed with a napkin and declared “sorted.”
The report’s tone was not “this needs revision.” It was “you are revision.” It didn’t argue with arguments. It worked on the person. Insinuation is the institution’s favorite solvent: it dissolves credibility without leaving fingerprints.
Enter the Oxford Don-Keys. Don-Keys, because the performance is noble and medieval, and because charging windmills goes best when the windmills are made of actual human beings.
The report devoted six lines to a typo: it is E. G. Browne, not “Brown.” Six. Lines. I’m not against correction. I’m against the theatre of correction, where a typo is treated like a felony and the examiner plays bailiff, prosecutor, and moral philosopher.
Then there’s the report’s question: “Who was Djalal?” Except the sentence in question explicitly identified Mirza Shaffar Khan Djalal as the Persian ambassador to the United States, in a public ceremonial context, alongside named American figures. Asking “who” at that point is not inquiry. It’s stagecraft. It’s the academic version of squinting at a door marked EXIT and announcing, with authority, that the signage is unclear.
My personal favorite, for its sheer nakedness, was the “trick question”: did I believe all twentieth-century Iranians were Aryan and spoke a single language? This was delivered as though my thesis were a racist pamphlet, not a study that discusses Iran’s multicultural realities and the institutional history of museums of anthropology. The function of such questions isn’t clarification. It’s reputational smoke. You don’t have to prove the person is wrong. You only have to suggest they might be wrong in a way that makes everyone uncomfortable.
Smoke, again. Fog in a different costume.
Even transliteration became a moral trial. Anyone who works with Persian names knows there is no single sacred spelling. Yet the report attacked a place-name, insisting “Damghan, not Damqan,” as if orthography were a divine decree rather than a scholarly decision. Variation was framed as carelessness. Carelessness became untrustworthiness. And untrustworthiness is the magic word that turns a scholar into a problem.
And then, the museum-themed punchline: “The word ‘museologue’ does not exist in English.” This, from two men examining a thesis on museums. Imagine being told by a fire brigade that “smoke” is not a word.
The report also flirted with scholarly time travel. At one point, it suggested that to acquire an “up-to-date and realistic” account of Iran’s political and cultural history, I should read Katouzian’s The Persians. Helpful, except for one small scheduling detail: that book was published six months after I had submitted my thesis and two weeks before my viva. Not “keep up with the literature,” but “anticipate the literature.” If Oxford ever opens a department of prophecy, I’m sure it will be richly endowed.
By the time you’ve accumulated enough of these moments, a pattern hardens. The report could spend six lines on “Browne,” but drift past bigger questions with vague thunder: “major errors of fact and judgment.” Up close, it’s mostly noise.
Let me say this plainly. Editing matters. Accuracy matters. A doctorate is not a diary. The issue isn’t that my work could be improved. The issue is that “rigor” was being used like a cattle prod. Selective rigor is not scholarship. It’s governance in an academic hat.
By late December 2011, after years of what felt like a surreal sequence of incompetence and petty maneuvering, I started to see the pattern in a harsher light. What I’d experienced as dysfunction began to look like something with political gravity and institutional incentive.
If procedure were the only issue, the story would end as a cautionary tale about administrative failure and the petty tyrannies of expertise. But during the same general period, Oxford was also dealing with public controversy around the admission of Mehdi Hashemi Rafsanjani, a student at Wolfson College and the son of former Iranian president Akbar Hashemi Rafsanjani.
Akbar Hashemi Rafsanjani was not just a former president. He was a central figure in the Islamic Republic’s power architecture. During his presidency in the 1990s, the country’s post-war reconstruction accelerated and, along with it, the economic expansion of the Islamic Revolutionary Guard Corps into contracting, infrastructure, and major state-linked projects. It is the ecosystem: where politics, money, and institutional prestige learn to sip from the same cup.
The son’s presence at Oxford drew reporting and criticism in the student press, including allegations about admissions irregularities and special dispensation on English-language requirements. Separately, reporting at the time described a Canadian civil action that alleged he had ordered or instigated torture of an Iranian-Canadian businessman, Houshang Bouzari. In 2011, the Ontario Superior Court of Justice issued a default judgment in that civil case, because the action was not defended at that stage. Later, that default judgment was set aside on consent – after the court ordered Mehdi Rafsanjani to pay approximately $13 million CAD (£3.7m) in damages to Bouzari and his family.
That is a mouthful. Let me translate it into human language.
Oxford admitted a politically connected student whose admission raised public questions. Around him swirled allegations of procedural bending, and the kind of legal and human-rights gravity that makes a university’s usual public-relations vocabulary feel grotesquely inadequate. Meanwhile, I was being treated like a threat to scholarship because of spelling choices and the existence of the word “museologue.”
This is the moment the fog stops being metaphor and becomes method.
So I did the unromantic thing. I traced affiliations. I followed funding streams. I read what was on the public record and what was hiding in plain sight.
My documentation pointed to financial support from the Iran Heritage Foundation connected to my viva examiners. The Foundation’s co-founder and CEO, Vahid Alaghband, was reported to have been investigated by the U.S. State Department during the period in question. And in February 2010, he pleaded guilty in the US to illegally selling three Boeing 747 aircrafts to Mahan Airlines owned by Rafsanjani’s father. The Department of Justice imposed a $17 million fine on his company, the Balli Group, for that violation.
This was the tip of the iceberg.
And, this matters not because every donation is tainted, or because every scholar who receives funding is compromised. It matters because universities can be exquisitely strict about a student’s footnote and remarkably lyrical about their own entanglements. They can demand “disclosure” from the powerless and practice discretion for the connected.
That is what I mean by the profits of vagueness. The profit is not always cash. It can be access. It can be reputation. It can be the convenience of letting a vulnerable scholar absorb the cost of institutional choices.
Somewhere inside this saga, someone told me I needed a human rights lawyer to deal with Oxford. Human rights lawyer. Oxford. In the same sentence. If your brain tries to laugh, it’s only because it can’t find another safe place to store the absurdity.
Eventually, I refused the doctorate.
Refusal is considered indecent in academic culture, because universities treat credentials as gifts they bestow, and treat any rejection of that gift as emotional instability. But refusal can also be documentation. It says: I will not validate this process with my compliance. I will not let a compromised theatre pin a medal on me and call itself fair.
Now, I want to be careful here, because there is an easy way to end a story like this, and it’s the way institutions adore. The protagonist, embittered, delivers a moral lecture.
So let’s not do that. Let’s do something more accurate.
I am not asking you to worry about academic procedure. Or ask why Katouzian was visibly shaking when he accused me of being “a monarchist” – during the very period that the Islamic Republic, particularly via IRGC, escalated threats against dissidents, and regime opponents in the UK, often utilizing surveillance and intimidation tactics.
Because I am a monarchist.
I am asking you to worry about how political corruption recruits procedure.
How it moves through scholarships, donations, honorary appointments, “special dispensations,” and the soft language of “engagement.” How it benefits from the West’s habit of treating certain regimes as “sensitive partners” rather than as systems built on coercion. How it relies on prestige institutions to keep their consciences on mute, because mute is what keeps the dinners pleasant.
A university does not have to be evil to be useful to evil. It only has to be protective of its brand.
And if you wonder why this matters beyond one thesis and one person’s life, here is the answer: because fog is contagious.
When a respected institution normalizes the idea that rules can bend for power, it teaches everyone watching to bend. It teaches scholars to self-censor. It teaches donors and political actors that influence can be purchased not only with money, but with ambiguity. And it teaches victims that speaking clearly is a worse offense than what they are describing.
That’s how you end up in a world where the most punished act is not wrongdoing, but naming.
So what now, besides an exhausted scream?
Stop romanticizing ambiguity.
When serious questions arise, “nuance” is not a substitute for clarity. Require genuine conflict-of-interest disclosure around funding and affiliations. When examiner reports are sweeping, careless, or prejudicial, require them to be corrected with the same urgency universities demand from students. And when a doctoral process goes sideways, treat the complaint as evidence to learn from, not a public-relations spill to mop up quietly.
Museums talk about provenance. We want to know where an object came from, what hands held it, what stories were erased to make it displayable. Academic processes have provenance too: chains of decision-making, invisible hands, convenient omissions. If universities will not curate their own provenance with integrity, we will do it for them.
Because fog is not neutral. Fog is a policy.
موزهی تردید: کیوریتوریِ ازساختنِ یک پژوهشگر
چهارده سال پیش از آنکه «پاورقیها در مه» را بنویسم، فهمیدم مه چه حسی دارد وقتی در فضای بسته، مستقیم به ریههایت پمپش میکنند.
سردتر از چیزی است که انتظارش را داری. بویی کمرنگ دارد از کاغذ کهنه، چوبِ جلاخورده، و بیگناهیِ آییننامهای. همهچیز را در یک فاصله مینشاند: قواعد، دلیلها، آدمهای مسئول، و آن لحظهای که میفهمی تو را نه برای کارت، که برای «میزانِ بهدردخوردنت» میسنجند.
آکسفورد، بهعنوان صحنه، برای احترام مهندسی شده است. وارد اتاقی میشوی که لاتین روی دیوارهایش نشسته و دستگاه عصبیات زیر لب ذکر میگیرد: محال است کسی در اتاقی به این زیبایی، خُرد و حقیر رفتار کند. محال است نهادی که میتواند چمن را تا یک بندِ انگشت کوتاه کند، نتواند فرایندی را با چیزی شبیه عدالت اداره کند.
من در سال ۲۰۰۴ وارد «مؤسسهی شرقشناسیِ آکسفورد» شدم، با سه مدرکِ تحصیلات تکمیلی و نوعی انگلوفیلیا که باعث میشود اتاقهای نمور را ببخشی و به پنلهای بلوطی سجده کنی. میخواستم رسالهی دکتریام را دربارهی تاریخِ بنیادینِ موزهها در ایران بنویسم، تقریباً از دههی ۱۸۷۰ تا دههی ۱۹۴۰؛ دورهای که «ملتِ مدرن» مثل مهمانی بدرفتار در را با پا باز کرد و شروع کرد به جابهجا کردنِ مبلمان.
هشت سال بعد، آن رؤیا کمتر شبیه کتابخانه بود و بیشتر شبیه دادگاهی پوشیده از مخمل: همهچیز نرم و باشکوه، و هیچکس دقیقاً نمیدانست کتابِ قانون کجاست.
در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۹، ممتحنانِ دفاع شفاهی (ویوا)ی من، تیم استنلی (آن زمان از موزهی ویکتوریا و آلبرت، V&A) و محمدعلی کاتوزیان از کالج سنتآنتونی، مرا امتحان کردند. بعدتر فهمیدم هیچکدام از این دو ممتحن، دکتری نداشتهاند. اما اوضاع از همان ابتدا کج بود. ویوا بدون آنکه استاد راهنمایم، پروفسور جیمز دبلیو. آلن، مطلع شود یا آن را تأیید کرده باشد، زمانبندی شد. این «اشتباه اداری» نیست. این یک منور است در آسمانِ شب.
گزارش مشترکِ ممتحنان اوایل ۲۰۱۰ رسید. پس از اعتراضهای من و استاد راهنمایم، گزارش را برگرداندند، بعد دوباره ارسال کردند و چند ماه بعد تأیید شد. اگر دارید «پاسخگویی» را تصور میکنید، بهجای آن یک لکه را تصور کنید که با دستمال کاغذی رویش میکشند و میگویند: «حل شد.»
لحنِ گزارش این نبود که «این نیاز به بازنگری دارد». لحنش این بود که «خودِ تو بازنگریای.» با استدلالها جر و بحث نمیکرد؛ روی شخص کار میکرد. کنایه و القا، حلالِ محبوبِ نهادهاست: اعتبار را حل میکند، بیآنکه اثر انگشت باقی بگذارد.
وارد صحنه شوید: «دانکی»های آکسفورد. دانکیها؛ چون اجرا، نجیب و قرونوسطایی است، و چون حمله به آسیابهای بادی وقتی بهترین نتیجه را میدهد که آسیابها از گوشت و استخوانِ آدمها ساخته شده باشند.
گزارش شش خط را به یک غلط تایپی اختصاص داد: E. G. Browne است، نه «Brown». شش خط. من با اصلاح مخالف نیستم. با تئاترِ اصلاح مخالفم؛ آنجا که یک تایپو مثل جنایتِ سنگین رفتار میشود و ممتحن همزمان نقشِ مأمور دادگاه، دادستان، و فیلسوفِ اخلاق را بازی میکند.
بعد میرسیم به سؤالِ گزارش: «دجلال چه کسی بود؟» در حالیکه همان جملهای که به آن اشاره کرده بودند، صریحاً میرزا شَفّار خان دجلال را بهعنوان سفیر ایران در ایالات متحده، در زمینهای عمومی و تشریفاتی، کنارِ چهرههای آمریکاییِ نامبرده معرفی میکرد. پرسیدنِ «چه کسی» در آن نقطه پرسش نیست؛ صحنهآرایی است. نسخهی دانشگاهیِ این است که به دری که رویش نوشته EXIT خیره شوند و با اقتدار اعلام کنند: «تابلو مبهم است.»
موردِ محبوبِ من، از بس بیپرده بود، «سؤالِ تله» بود: آیا من باور داشتم همهی ایرانیانِ قرن بیستم «آریایی» بودهاند و به یک زبان واحد سخن میگفتهاند؟ این را طوری مطرح کردند که انگار رسالهی من یک جزوهی نژادپرستانه است، نه پژوهشی که دربارهی واقعیتهای چندفرهنگیِ ایران و تاریخِ نهادیِ موزههای انسانشناسی بحث میکند. کارکردِ چنین سؤالهایی روشنسازی نیست؛ دودِ حیثیتی است. لازم نیست ثابت کنی طرف اشتباه میکند. کافی است القا کنی شاید اشتباه کند، آن هم به شکلی که همه را معذب کند.
دوباره دود؛ مه، با لباسی دیگر.
حتی آوانگاری (ترانسلِیتراسیون) هم تبدیل شد به محاکمهی اخلاقی. هرکسی که با نامهای فارسی کار میکند میداند هیچ املای «مقدسِ یگانهای» وجود ندارد. با اینحال گزارش به یک نامِ مکان حمله کرد و اصرار داشت «Damghan نه Damqan»، انگار املای لاتین فرمانِ الهی است، نه یک تصمیمِ پژوهشی. «تنوع» را «شلختگی» معنا کردند. شلختگی شد «بیاعتمادی». و بیاعتمادی همان کلمهی جادویی است که پژوهشگر را تبدیل میکند به «مسئله».
و بعد، ضربهی نهاییِ موزهمحور: «کلمهی museologue در انگلیسی وجود ندارد.» این را دو مرد گفتند که رسالهای دربارهی موزهها را ممتحن بودند. تصور کنید آتشنشانی به شما بگوید «دود» کلمه نیست.
گزارش حتی با سفر در زمان هم لاس زد. جایی پیشنهاد کرده بود برای داشتن روایتی «بهروز و واقعبینانه» از تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران، بهتر است کتابِ کاتوزیان، The Persians را بخوانم. پیشنهاد مفیدی بود، فقط یک مشکل کوچکِ تقویمی داشت: آن کتاب شش ماه بعد از تحویل رسالهی من منتشر شد و دو هفته قبل از ویوا. نه «به ادبیات مسلط باش»، بلکه «ادبیات را پیشگویی کن.» اگر آکسفورد روزی دپارتمانِ پیامبری باز کند، مطمئنم بودجهاش چشمگیر خواهد بود.
وقتی این لحظهها کافی جمع میشوند، الگو سفت میشود. گزارش میتوانست شش خط برای «Browne» خرج کند، اما از پرسشهای بزرگتر با رعد و برقِ مبهم میگذشت: «خطاهای عمده در واقعیت و داوری.» از نزدیک که نگاه میکنی، اغلب فقط سر و صداست.
بگذارید روشن بگویم. ویرایش مهم است. دقت مهم است. دکتری دفترچهی خاطرات نیست. مسئله این نیست که کار من قابل بهبود بود. مسئله این است که «سختگیری» داشت مثل شوکرِ دامداری به کار میرفت. سختگیریِ گزینشی، پژوهش نیست. حکومتداری است با کلاه آکادمیک.
تا اواخر دسامبر ۲۰۱۱، بعد از سالها چیزی که شبیه توالیِ سوررئالِ بیکفایتی و مانورهای ریز و حقیر بود، الگو را با نوری خشنتر دیدم. آنچه برایم «اختلال» به نظر میرسید، کمکم بوی «جاذبهی سیاسی» و «انگیزهی نهادی» گرفت.
اگر فقط مشکل، روند و تشریفات بود، داستان میتوانست مثل حکایتی هشداردهنده دربارهی شکستِ اداری و استبدادهای کوچکِ «تخصص» تمام شود. اما در همان دورهی کلی، آکسفورد درگیرِ جنجال عمومی دربارهی پذیرشِ مهدی هاشمی رفسنجانی هم بود؛ دانشجویی در کالج وُلفسون و پسرِ رئیسجمهورِ پیشین ایران، اکبر هاشمی رفسنجانی.
اکبر هاشمی رفسنجانی فقط رئیسجمهورِ سابق نبود. او از چهرههای مرکزیِ معماریِ قدرت در جمهوری اسلامی بود. در دوران ریاستجمهوریاش در دههی ۱۹۹۰، بازسازیِ پس از جنگ شتاب گرفت و همراهِ آن، گسترش اقتصادیِ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حوزهی پیمانکاری، زیرساخت و پروژههای بزرگِ وابسته به دولت. این همان اکوسیستم است: جایی که سیاست، پول، و پرستیژِ نهادی یاد میگیرند از یک جام بنوشند.
حضورِ پسر در آکسفورد گزارش و انتقاد در نشریات دانشجویی را برانگیخت، از جمله ادعاهایی دربارهی بینظمیهای پذیرش و «امتیاز ویژه» در الزامهای زبان انگلیسی. جدا از این، گزارشهایی در آن زمان به یک دعوای حقوقی مدنی در کانادا اشاره داشت که ادعا میکرد او دستور یا تحریکِ شکنجهی یک بازرگانِ ایرانی-کانادایی، هوشنگ بوزاری، را داده است. در سال ۲۰۱۱، دادگاه عالیِ انتاریو در آن پروندهی مدنی حکمِ غیابی صادر کرد، چون در آن مرحله دعوا دفاع نشده بود. بعدتر، آن حکمِ غیابی با توافقِ طرفین کنار گذاشته شد؛ پس از آنکه دادگاه به مهدی رفسنجانی دستور داد حدود ۱۳ میلیون دلار کانادا (حدود ۳٫۷ میلیون پوند) غرامت به بوزاری و خانوادهاش بپردازد.
این همه جزئیات، دهان را خسته میکند. بگذارید به زبان انسانی ترجمه کنم.
آکسفورد دانشجویی را پذیرفت که پیوندهای سیاسیِ پررنگ داشت و پذیرشش پرسشهای عمومی برانگیخت. پیرامون او ادعاهایی دربارهی خم شدنِ روالها میچرخید، و بارِ حقوقی و انسانیای که واژگانِ معمولِ روابط عمومیِ یک دانشگاه را grotesque میکند. و همزمان، با من طوری رفتار میشد که انگار تهدیدی برای دانشپژوهیام، به خاطر انتخابِ املا و وجودِ کلمهی «museologue».
این همان لحظهای است که مه از استعاره خارج میشود و تبدیل میشود به «روش».
پس کارِ غیررمانتیک را کردم. وابستگیها را ردگیری کردم. مسیرِ پول را دنبال کردم. آنچه در سجل عمومی بود را خواندم و آنچه در برابر چشم پنهان نبود، اما دیده نمیشد.
مستنداتِ من به حمایتِ مالیِ «Iran Heritage Foundation» اشاره داشت که به ممتحنانِ ویوا من مرتبط بود. دربارهی همبنیانگذار و مدیرعاملِ آن، وحید علاگبند، گزارش شده بود که در دورهی مورد بحث توسط وزارت خارجهی آمریکا مورد بررسی قرار گرفته است. و در فوریهی ۲۰۱۰، او در آمریکا به فروشِ غیرقانونیِ سه فروند هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ به «ماهان ایر» (که گفته میشد متعلق به پدرِ رفسنجانی بوده) اعتراف کرد. وزارت دادگستری آمریکا به شرکت او، «Balli Group»، بابت آن تخلف ۱۷ میلیون دلار جریمه تحمیل کرد.
این فقط نوکِ کوه یخ بود.
و این اهمیت دارد، نه از آن جهت که هر کمک مالی آلوده است یا هر پژوهشگری که بودجه میگیرد الزاماً سازشکار است. اهمیتش اینجاست: دانشگاهها میتوانند دربارهی یک پاورقیِ دانشجو بینهایت سختگیر باشند و دربارهی درهمتنیدگیهای خودشان با چنان نثرِ شاعرانهای حرف بزنند که انگار مسئله، غروبِ پاییز است. از بیقدرتها «افشاگری» میخواهند و برای متصلها «ملاحظه» تمرین میکنند.
این است معنای «سودِ ابهام». سود همیشه پول نقد نیست. میتواند دسترسی باشد. میتواند اعتبار باشد. میتواند راحتیِ این باشد که هزینهی انتخابهای نهادی را بگذاری روی دوشِ یک پژوهشگرِ آسیبپذیر.
جایی در دلِ این ماجرا، کسی به من گفت برای مواجهه با آکسفورد به یک وکیلِ حقوق بشر نیاز دارم. وکیل حقوق بشر. آکسفورد. در یک جمله. اگر مغزت میخواهد بخندد، فقط به این خاطر است که جای امن دیگری برای ذخیره کردنِ این میزان ابسوردیته پیدا نمیکند.
در نهایت، من دکتری را نپذیرفتم.
امتناع در فرهنگ دانشگاهی «بیادبی» محسوب میشود، چون دانشگاهها مدارک را هدیههایی میدانند که میبخشند، و هر رد کردنِ هدیه را «بیثباتی عاطفی» میخوانند. اما امتناع میتواند خودش سند باشد. میگوید: من این فرایند را با اطاعتِ خودم معتبر نمیکنم. نمیگذارم تئاتری که سازشخورده است مدالی به من سنجاق کند و اسمش را عدالت بگذارد.
حالا میخواهم اینجا محتاط باشم، چون پایان دادن به چنین داستانی یک راهِ آسان دارد؛ همان راهی که نهادها عاشقش هستند: قهرمانِ تلخکام، یک خطابهی اخلاقی میکند.
پس این کار را نکنیم. کاری دقیقتر بکنیم.
من از شما نمیخواهم نگرانِ تشریفاتِ دانشگاهی باشید. یا بپرسید چرا کاتوزیان وقتی مرا متهم کرد «سلطنتطلب»م، آشکارا میلرزید؛ آن هم در دورهای که جمهوری اسلامی، بهویژه از مسیرِ سپاه پاسداران، تهدیدها علیه مخالفان و دگراندیشان در بریتانیا را تشدید میکرد و اغلب از تاکتیکهای نظارت و ارعاب استفاده میشد.
چون من سلطنتطلب هستم.
من از شما میخواهم نگرانِ این باشید که فساد سیاسی چگونه «رویه» را استخدام میکند. چگونه از راه بورسها، کمکهای مالی، انتصابهای افتخاری، «امتیازهای ویژه»، و زبانِ نرمِ «تعامل» حرکت میکند. چگونه از عادتِ غرب سود میبرد که بعضی رژیمها را «شریکِ حساس» میبیند نه سامانههایی بناشده بر اجبار. چگونه به نهادهای پرستیژدار تکیه میکند تا وجدانشان را روی بیصدا بگذارند، چون بیصداست که شامها را خوشمنظر نگه میدارد.
یک دانشگاه لازم نیست شرور باشد تا برای شر مفید واقع شود. کافی است از برندش محافظت کند.
و اگر میپرسید چرا این فراتر از یک رساله و زندگیِ یک نفر اهمیت دارد، پاسخ این است: چون مه مُسری است.
وقتی یک نهاد محترم، عادیسازی میکند که قواعد برای قدرت خم میشوند، به همهی تماشاگران درسِ خم شدن میدهد. به پژوهشگران خودسانسوری یاد میدهد. به اهداکنندگان و بازیگران سیاسی یاد میدهد نفوذ را میشود خرید، نه فقط با پول، بلکه با ابهام. و به قربانیان یاد میدهد که «واضح حرف زدن» جرمِ بزرگتری است از چیزی که دارند توصیفش میکنند.
اینجاست که به جهانی میرسیم که در آن، بیشترین مجازات نه برای خطا، بلکه برای نامگذاریِ خطاست.
پس حالا چه، جز یک فریادِ فرسوده؟
دست از رمانتیزه کردنِ ابهام بردارید. وقتی پرسشهای جدی مطرح میشود، «ظرافت» جایگزینِ شفافیت نیست. افشای واقعیِ تعارض منافع دربارهی تأمین مالی و وابستگیها را مطالبه کنید. وقتی گزارشِ ممتحنان کلیگو، سهلانگار یا جانبدارانه است، اصلاحش را با همان فوریتی بخواهید که دانشگاهها از دانشجو میطلبند. و وقتی روندِ دکتری از مسیر خارج میشود، شکایت را مثل «دادهای برای یادگیری» ببینید، نه لکهای روابطعمومی که باید بیسروصدا تی کشیده شود.
موزهها دربارهی خاستگاه (provenance) حرف میزنند. میخواهیم بدانیم یک شیء از کجا آمده، چه دستهایی لمسش کردهاند، چه روایتهایی پاک شده تا قابلِ نمایش شود. فرایندهای دانشگاهی هم خاستگاه دارند: زنجیرههای تصمیمگیری، دستهای نامرئی، حذفهای مصلحتی. اگر دانشگاهها خاستگاهِ خودشان را با صداقت کیوریت نکنند، ما این کار را برایشان میکنیم. چون مه بیطرف نیست. مه، یک سیاست است.